Από τον Άγιο Νικόλαο στον Άγιο Βασίλη

Μία από τις γνωστότερες διεθνή λαογραφικές μορφές, ο Άγιος Βασίλης, ο οποίος μοιράζει δώρα παραμονή της πρωτοχρονιάς, είναι ο αγαπημένος άγιος των παιδιών αυτές τις μέρες. Το διαχρονικό ερώτημα για την ύπαρξή του δεν αφορά μόνο στην προσφορά των δώρων, αλλά και στη σχέση του κοκκινοφορεμένου παππού, με την ελληνική χριστιανική παράδοση.
Αυτό το πρόσωπο είναι κυρίαρχο στον εορτασμό της Πρωτοχρονιάς και των Χριστουγέννων. Η γνωστή παρουσία του με κόκκινη στολή, λευκή γενειάδα, τα γυαλιά του, πάντα χαμογελαστός με το σάκο με τα δώρα, πάνω σε έλκηθρο που το σέρνουν ελάφια ή τάρανδοι αποτελεί σε παγκόσμια κλίμακα τον πρωταγωνιστή των ημερών ακόμη και σε χώρες μη χριστιανικές.
Είναι το ίδιο ακριβώς πρόσωπο με τον «Σάντα Κλάους» (Άγιος Νικόλαος) των Άγγλων, με τον «Περ Νοέλ» των Γάλλων, τον «Σίντερ-Κλάας» των Ολλανδών, τον «Βάιναχτσμαν» των Γερμανών, τον «Λαμ-Κουνγκ-Κουνγκ» («ο Καλός γερο-πατέρας») των Κινέζων, τον «Χοτέισο» των Ιαπώνων και τον «Babbo Natale» των Ιταλών.
Αξίζει, όμως, να μάθουμε πως ξεκίνησε και καθιερώθηκε αυτή η μορφή και τί σχέση έχει με την ελληνική παράδοση τελικά.
Για τους ορθόδοξους χριστιανούς, ο Άγιος Βασίλης ταυτίζεται και ξεκίνησε από τον Μέγα Βασίλειο, όπου θεωρείται ότι είχε αφιερώσει σχεδόν όλη του την ζωή στην βοήθεια των συνανθρώπων του και στην οργανωμένη φιλανθρωπία.

Σύμφωνα με την παράδοση, η εμφάνιση του Μέγα Βασιλείου απέχει αρκετά από την σημερινή εικόνα που έχουμε στο μυαλό μας όταν αναφερόμαστε σε αυτόν, ο Μέγας Βασίλειος ήταν ψηλόλιγνος, με μαύρα μάτια και γένια.
Ο Μέγας Βασίλειος πέθανε στης 31 Δεκεμβρίου του 378. Την 1η Ιανουαρίου του 379, ημέρα της κηδείας του, διατηρούμενη στη παράδοση, θεωρήθηκε απ΄ όλους χριστιανικούς λαούς ότι φέρνει ευλογία και καλή τύχη στη νέα χρονιά. Έτσι, καθιερώθηκαν τα Πρωτοχρονιάτικα κάλαντα όπου αποτελούνται κυρίως από παινέματα στον Μέγα Βασίλειο για το έργο του οποίου γίνεται υπενθύμιση στον σπιτονοικοκύρη.
Στη Δύση, όμως, συνηθίζεται το πρόσωπο του Santa Claus να ταυτίζεται με την ιστορία του Άγιου Νικολάου που φημιζόταν και αυτός για τη γενναιοδωρία του. Ο Άγιος Νικόλαος, σύμφωνα με την Ορθόδοξη παράδοση, αγιογραφείται ως ισχνός ασπρογένης γέροντας.

Στην ιστορία του Αγίου Νικολάου οι βόρειοι λαοί με το πέρασμα του χρόνου πρόσθεσαν στοιχεία των δικών τους παραδόσεων (τάρανδοι, έλκηθρο, άστρο του Βορρά, μεγάλες κάλτσες κλπ), μια κουλτούρα που δημιούργησε τη σημερινή φιγούρα του Santa Claus με όλα τα χαρακτηριστικά του.
Όπως είναι γνωστό, η Coca-Cola συνέβαλε στην στην εδραίωση της «νέας» εμφάνισης του Santa Claus όταν άρχισε να χρησιμοποιεί την εικόνα του σε διαφημίσεις, κάνοντας την έτσι μέρος της λαικής κουλτούρας.
Η σημερινή μορφή, λοιπόν, μορφή του Αϊ-Βασίλη είναι μία μείξη διαφορετικών μύθων, παραδόσεων από διαφορετικές εποχές και διαφορετικές περιοχές του κόσμου που εξελίχθηκαν μέσα στον χρόνο σύμφωνα με τις ανάγκες κάθε εποχής.

Στα ελληνικά δεδομένα η μετατροπή αυτή φαίνεται να πέρασε περίπου στη δεκαετία του 1950-1960, πρώτα στον αστικό πληθυσμό, όπου κατέφθασε ο πολυδιάστατος και παγκοσμιοποιημένος Αι-Βασίλης.
Νάντια Ρούμπου
 www.altsantiri.gr