Η ... Βαρέλα του Τροχονόμου .....

Χριστούγεννα 1953. Τροχονόμοι στο Σύνταγμα με δώρα κάθε είδους.

Ο τροχονόμος μέσα στο βαρέλι, ρύθμιζε  την κυκλοφορία των οχημάτων στο “Μεϊντάνι” θυμίζοντας σε όλους μας το παλιό Ηράκλειο, τότε που δεν υπήρχαν φανάρια και τόσα πολλά αυτοκίνητα στους δρόμους.

Το έθιμο της βαρέλας, αναβιώνει κάθε χρόνο, παραμονή Πρωτοχρονιάς και δίνει μια ευκαιρία ανταλλαγής ευχών των εκπροσώπων των τοπικών Αρχών με τους επικεφαλείς της τοπικής Αστυνομίας.

Πολλοί ήταν αυτοί που σταματούσαν για να χαζέψουν τις κινήσεις που θύμιζαν χορογραφία και να ευχηθούν στους τροχονόμους, οι οποίοι –σύμφωνα με την παράδοση – προσφέρουν δώρα στους τροχονόμους.

Στο Σύνταγμα ή στην Κηφισιά, κάτω από το «βαρέλι» όπου υπερυψωμένος ο τροχονόμος καθοδηγούσε τα αυτοκίνητα, τέτοιες μέρες μαζεύονταν πλήθος δώρων. Ηταν τα περίφημα δώρα του τροχονόμου, ένας θεσμός ταυτισμένος με τα Χριστούγεννα και την Πρωτοχρονιά.

Σύμφωνα με το λεύκωμα Η Ελλάδα του Μόχθου 1900- 1960 (συλλογή Νίκου Πολίτη, Ριζάρειο Ιδρυμα – Ιδρυμα Σταύρος Νιάρχος) ο προπολεμικός δήμαρχος Κώστας Κοτζιάς ήταν εκείνος που έβαλε πρώτος, την Πρωτοχρονιά του 1936, στα πόδια ενός τροχονόμου το δώρο του: δυο γαλοπούλες.
Από τότε, με υποχρεωτική διακοπή στα χρόνια της Κατοχής, το έθιμο συνεχίστηκε. Γύρω από τα κουβούκλια των τροχονόμων συγκεντρώνονταν τρόφιμα, ποτά, τόπια υφάσματα, ηλεκτρικές συσκευές, ως και τσουβάλια με χαλίκια μωσαϊκού, ζεμπίλια με ανθρακίτη, πλακάκια και μάρμαρα.

*Η  φωτογραφίες είναι του Δημήτρη Χαρισιάδη (φωτογραφικά αρχεία Μουσείου Μπενάκη). και από το λεύκωμα Η Ελλάδα του Μόχθου 1900-1960.

Με την αναβίωση της ρύθμισης της κυκλοφορίας με τη βαρέλα, δίνεται η δυνατότητα στους μεγαλύτερους σε ηλικία Hρακλειώτες να θυμηθούν τους παλιούς καιρούς και στους νεότερους να γνωρίσουν το Hράκλειο μιας άλλης εποχής.
H παρουσία των τροχονόμων στη «βαρέλα» την τελευταία μέρα του χρόνου, θυμίζει στους Hρακλειώτες κάτι από την παλιά φυσιογνωμία της πόλης, όταν τα αυτοκίνητα ήταν λίγα, δεν υπήρχαν φανάρια και η κυκλοφορία στους δρόμους ήταν πιο εύκολη για οδηγούς και πεζούς.
Eκείνη την εποχή, παραμονή Πρωτοχρονιάς, οι καταστηματάρχες και οι οδηγοί άφηναν μπροστά στο βαρέλι κάθε λογής δώρα για τους τροχονόμους. Aυτό το έθιμο τηρείται μέχρι σήμερα. Tα δώρα που συνήθως προσφέρονται είναι ποτά και γλυκά.