Αστυνομική Βία: ευθύνες & συνέπειες, Άρθρο του Δρ. Ευάγγελου Στεργιούλη

Τελευταία έχουν προβληθεί κατά κόρο από τα ΜΜΕ περιστατικά αστυνομικής βίας, με αποτέλεσμα την κοινωνική κατακραυγή και την άμεση επιβολή πειθαρχικών μέτρων σε βάρος υπαιτίων αστυνομικών, από πλευράς πολιτικής και αστυνομικής ηγεσίας. Και τούτο, έμμεσα ή άμεσα, δυστυχώς επιβεβαιώνει τα πορίσματα εκθέσεων διεθνών οργανισμών που φέρουν την Ελλάδα να  συγκαταλέγεται στις Ευρωπαϊκές χώρες με τους υψηλοτέρους δείκτες περιστατικών αστυνομικής βίας.
Καταρχήν, ορθώς προβάλλονται και αποδοκιμάζονται οποιαδήποτε περιστατικά αστυνομικής βίας και δη άλογης ή απρόκλητης αστυνομικής βίας, διότι

αυτό επιβάλλεται να γίνεται σε μία δημοκρατία. Η αστυνομική βία δεν είναι ένα "προνόμιο" μιας κρατικής υπηρεσίας όπως προσφάτως ειπώθηκε δια στόματος υπουργού. Αντιθέτως, πρόκειται, όπως τέθηκε από τον αείμνηστο Max Weber, για το μονοπώλιο κρατικής βίας που ασκείται από την εκάστοτε κυρίαρχη πολιτική τάξη, ένα καταχρηστικό "δικαίωμα" που καταλύει κάθε έννοια δημοκρατίας και ανθρώπινης αξιοπρέπειας.
Χιλιάδες αστυνομικοί διατίθενται καθημερινά σε υπηρεσίες, όπως αποκαλούνται, "μέτρα τάξης" χωρίς πρόγραμμα, χωρίς ωράρια, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη το επίπεδο εκπαίδευσης τους, η ηλικία τους, η οικογενειακή τους κατάσταση και ούτω καθεξής. Απώτερος σκοπός, στις υπηρεσίες μέτρων τάξης, είναι η "εμφανής παρουσία" αστυνομικών που, κατά μία μεταπολεμική λογική, η οποία επικρατεί ακόμη και σήμερα στην ΕΛ.ΑΣ, αποτρέπει εκδηλώσεις "διασάλευσης της δημόσιας τάξης".
Έτσι, άλλωστε, εξηγείται το γεγονός ότι ολόκληρες διμοιρίες ΜΑΤ παρατάσσονται απέναντι σε 10-20 πολίτες που διεκδικούν τα συνταγματικά τους δικαιώματα. Και σε πολλές τέτοιες περιπτώσεις επακολουθούν συγκρούσεις αστυνομικών δυνάμεων και διαδηλωτών, συχνά με χρήση αστυνομικής βίας  
Τι συμβαίνει μετά από κάθε περιστατικό χρήσης αστυνομικής βίας;
Απλά, η πολιτική ηγεσία ζητά από την υπηρεσιακή ηγεσία της ΕΛ.ΑΣ να αποδοθούν ευθύνες. Σχεδόν πάντα, οι ευθύνες αποδίδονται σε ένα ή δύο χαμηλόβαθμους υπαίτιους αστυνομικούς. Και το θέμα κλείνει με δηλώσεις εκατέρωθεν της πολιτικής και υπηρεσιακής ηγεσίας περί μηδενικής ανοχής, διενέργειας ΕΔΕ κλπ. Αυτή, δυστυχώς, είναι η συνήθης προσέγγιση της ΕΛ.ΑΣ, που εφαρμόζεται από ιδρύσεως της, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη ένας μεγάλος αριθμός παραγόντων που στηρίζονται στην απλή λογική, όπως για παράδειγμα:
• ποια ήταν η ανάγκη διάθεσης μιας διμοιρίας ΜΑΤ σε μία ολιγομελή συγκέντρωση,
• με ποια λογική διατίθεται ένας αριθμός αστυνομικών χωρίς την ανάλογη εκπαίδευση σε διαδηλώσεις-συγκεντρώσεις για τις οποίες εκτιμάται ότι θα υπάρξουν επεισόδια από μεμονωμένες ομάδες και κατά συνέπεια τραυματισμοί πολιτών αλλά και ιδίων αστυνομικών,
• ποιο ήταν ο σχέδιο ανάπτυξης των αστυνομικών δυνάμεων και ενεργειών σε περιπτώσεις συγκρούσεων και πολλών ακόμη σημαντικών παραμέτρων που εντάσσονται στο πλαίσιο μιας ευρύτερης αστυνομικής στρατηγικής υλοποίησης μέτρων τάξης και η οποία συνήθως δεν υφίσταται.
Ειδικά, για την ορθολογική αξιοποίηση του ανθρώπινου δυναμικού των υπηρεσιών ΥΜΕΤ και ΜΑΤ έχουμε αναφερθεί διεξοδικά σε παλαιότερη αρθογραφία (http://www.bloko.gr/swmata-asfaleias/h-apaksiwsh-twn-yat-ymet-arthro-toy-dr-eyaggeloy-stergioylh.html.) Με δεδομένο ότι αυτές οι υπηρεσίες αποτελούν την αιχμή του δόρατος σε όλες τις κοινωνικές συγκρούσεις που, σημειωτέον, τα τελευταία χρόνια, λόγω οικονομικής κρίσης, έχουν αυξηθεί δραματικά, η ΕΛ.ΑΣ οφείλει να σχεδιάσει μια νέα στρατηγική ανάπτυξης και διαχείρισης των δυνάμεων της, η οποία θα συνοδεύεται με σύγχρονους τρόπους εκπαίδευσης των αστυνομικών που διατίθενται καθημερινά σε υπηρεσίες μέτρων τάξης.
Κύριος στόχος μιας τέτοιας νέας στρατηγικής πρέπει να αποτελεί η μείωση, κατά το ελάχιστο δυνατόν, των συγκρούσεων της αστυνομίας - κοινού και κυρίως των περιστατικών χρήσης αστυνομικής βίας, ειδικά περιπτώσεων απρόκλητης και παντελώς αδικαιολόγητης χρήσης αστυνομικής βίας.
Οι συνέπειες τέτοιων συγκρούσεων με χρήση ή μη αστυνομικής βίας είναι καταλυτικές για την ΕΛ.ΑΣ: η κοινωνική αποδοχή της καταβαραθρώνεται, ενώ υποβαθμίζεται η σημασία και η σπουδαιότητα του συνολικού αστυνομικού έργου καταπολέμησης της εγκληματικότητας, όπου συχνά οι αστυνομικοί δίνουν ακόμη και την ίδια τη ζωή τους.
Μια σύγχρονη αστυνομία, εν τέλει, οικοδομείται πάνω σε σύγχρονες μεθόδους και πρακτικές, με απόλυτο σεβασμό των ατομικών και κοινωνικών δικαιωμάτων των πολιτών, η προστασία των οποίων άλλωστε αποτελεί την πεμπτουσία της αποστολής της.

Ευάγγελος Στεργιούλης
Διδάκτωρ Κοινωνιολογίας Παντείου Πανεπιστημίου ε.α
υποστράτηγος της ΕΛ.ΑΣ (email: evaste@otenet.gr)

 http://www.bloko.gr